W każdy piątek zostaję z wnukami, żeby córka z zięciem wyszli we dwoje. Kupiłam sobie bilet do teatru — pierwszy raz od lat — i uprzedziłam, że tego piątku nie dam rady. Córka się zdziwiła: „jak to, przecież piątki są nasze".
„Mamo, jak to nie dasz rady, przecież piątki są nasze" - powiedziała Agnieszka takim tonem, jakbym właśnie oznajmiła, że wyjeżdżam na Marsa. Stałam z telefonem przy uchu i milczałam, bo nie wiedziałam, co mnie bardziej zabolało - to zdanie, czy słowo „nasze".
Bo piątki nie były nasze. Piątki były ich.
Od prawie dwóch lat w każdy piątek o szesnastej wchodziłam do mieszkania Agnieszki i Pawła na trzecim piętrze bloku przy Słowackiego. Zostawiałam buty przy drzwiach, zakładałam kapcie - te same, szare, kupione specjalnie „dla babci" - i przejmowałam dwójkę wnuków.
Zuzia miała sześć lat, Adaś cztery. Agnieszka całowała mnie w policzek, zostawiała na lodówce kartkę z instrukcjami i wychodziła z Pawłem. Restauracja, kino, spacer - nie pytałam. Wracali koło dwudziestej drugiej, czasem później. Ja wtedy ubierałam buty, jechałam autobusem dwadzieścia minut do siebie, na Gołębiów, i kładłam się spać z uczuciem, że zrobiłam coś ważnego.
I robiłam. Kochałam te piątki. Kochałam, jak Zuzia pokazywała mi rysunki z przedszkola, a Adaś tłumaczył zawzięcie, że dinozaury wcale nie wyginęły, tylko się schowały. Kochałam zapach ich włosów po kąpieli, ciepło małej dłoni w mojej, gdy czytałam bajkę. Przez trzydzieści trzy lata uczyłam cudze dzieci w podstawówce numer siedem - a tu miałam swoje. Nie uczniów. Swoje.
Problem w tym, że gdzieś po drodze przestałam być Wiesławą, a stałam się piątkową babcią.
Zaczęło się niewinnie. Koleżanka Irena z dawnej szkoły zadzwoniła, czy nie poszłabym z nią na wystawę do galerii. W piątek. Odmówiłam, bo piątek. Potem Basia z chóru parafialnego zaproponowała wyjście na kawę - też piątek. Odmówiłam. W grudniu organizowali wieczór poetycki w bibliotece wojewódzkiej - piątek. Nawet nie dzwoniłam do Ireny, żeby zapytać, bo wiedziałam, że i tak nie pójdę.
A potem, w styczniu, przeglądając gazetę w poczekalce u dentysty, zobaczyłam repertuar teatru. „Mayday" Herlinga-Grudzińskiego. Sobotni spektakl był wyprzedany, ale piątkowy - były jeszcze bilety. Patrzyłam na tę reklamę i poczułam coś dziwnego. Nie tęsknotę. Złość.
Bilet kupiłam następnego dnia. Czterdzieści pięć złotych, rząd ósmy, miejsce przy przejściu. Schowałam go do portfela, za zdjęcie wnuków, i czekałam tydzień, żeby powiedzieć Agnieszce. Nie dlatego, że bałam się jej reakcji. Dlatego, że bałam się własnej.
Zadzwoniłam w poniedziałek. Powiedziałam spokojnie, że w ten piątek nie przyjdę, bo wybieram się do teatru. I wtedy usłyszałam to zdanie.
- Mamo, jak to nie dasz rady? Przecież piątki są nasze.
Cisza. Słyszałam, jak Adaś krzyczy coś w tle, pewnie o dinozaury.
- Agnieszko - powiedziałam powoli - piątki nie są nasze. Piątki są wasze. Ja w nie pomagam.
- No tak, ale to jest ustalone. Paweł już zarezerwował stolik.
Zarezerwował stolik. Nie zapytał, czy babcia może. Zarezerwował stolik, bo babcia może zawsze.
- Odwołaj stolik - powiedziałam.
- Mamo, no co ty. Nie możesz uprzedzić wcześniej? To za cztery dni!
Za cztery dni. Uprzedzałam za cztery dni i to było za mało. A oni uprzedzali mnie za ile? Za zero. Bo nie musieli uprzedzać. Bo piątki były „nasze".
Rozłączyłam się grzecznie, powiedziałam, że muszę kończyć, i usiadłam w fotelu, tym samym, w którym siadał kiedyś Tadek, i pomyślałam o nim. Tadek umarł sześć lat temu, na rok przed Adasiem. Nigdy nie widział wnuka, który ma jego uśmiech. Ale Tadek powiedziałby mi teraz jedno zdanie, bo Tadek był człowiekiem jednego zdania: „Wiesława, ty jesteś człowiek, nie usługa".
W środę zadzwoniła znowu.
- Mamo, rozmawiałam z Pawłem. Mógłby poprosić swoją mamę, ale ona mieszka pod Kozienicami, musiałaby specjalnie jechać. Nie możesz po prostu wziąć tych wnuków ze sobą?
- Do teatru?
- No... to może inny spektakl? Jest pewnie coś w sobotę.
- W sobotę jest wyprzedane, Agnieszko. I nie chodzi o spektakl.
- A o co chodzi?
O co chodzi. Nie umiałam tego powiedzieć tak, żeby zabrzmiało poważnie, a nie jak kaprys emerytki, która robi problemy. Bo wiedziałam, jak Agnieszka to widzi. Widzi matkę, która siedzi sama w mieszkaniu, nie pracuje, nie ma obowiązków, nie ma Tadka - więc co jej szkodzi posiedzieć z wnukami? Przecież je kocha. Przecież to dla niej radość. Przecież to nie praca.
- Chodzi o to - powiedziałam - że ja też mam życie. Małe i ciche, ale mam.
Agnieszka milczała chwilę.
- Nikt nie mówi, że nie masz, mamo.
- Nikt nie mówi. Ale nikt nie pyta.
W czwartek napisała SMS-a. Krótki: „Ok, damy radę sami. Miłego spektaklu." Bez serduszka, bez wykrzyknika. Taki suchy, jak rachunek za gaz.
W piątek wzięłam ten bilet z portfela, włożyłam granatową sukienkę - tę, którą kupiłam na sześćdziesiąte urodziny i założyłam od tamtego czasu dwa razy - i pojechałam autobusem do centrum. Dwadzieścia minut. Ta sama trasa co do Agnieszki, tylko przystanek dalej.
W foyer teatru pachniało starym drewnem i perfumami. Kupiłam kawę w plastikowym kubku. Stałam z tą kawą przy oknie, patrzyłam na ulicę i myślałam, że za chwilę zgaśnie światło, podniesie się kurtyna i przez dwie godziny nikt nie powie do mnie „babciu".
Spektakl był dobry. Nie wybitny, ale dobry. Siedziałam w ósmym rzędzie, przy przejściu, i raz - tylko raz - pomyślałam, czy Zuzia już śpi. Ale odpędziłam tę myśl. Nie ze złości. Z troski o siebie.
Kiedy wracałam do domu, w autobusie było pusto. Jechałam i patrzyłam na swoje odbicie w ciemnej szybie. Sześćdziesiąt trzy lata. Siwe włosy zebrane w klamrę. Zmęczone oczy. Ale w tych oczach było coś, czego dawno nie widziałam.
Następnego dnia Agnieszka nie zadzwoniła. W niedzielę też nie. W poniedziałek napisałam do niej sama: „Jak tam piątek? Daliście radę?". Odpisała po godzinie: „Tak, Paweł zamówił pizzę, obejrzeli bajkę. Było ok."
Było ok. Dali radę. Jakoś się nie zawalił świat.
Ale nie napisała „Jak było w teatrze?". I to zdanie, którego nie było, bolało bardziej niż to, które usłyszałam.
Następny piątek przyszedł szybko. Nie powiedziałam, że nie przyjdę. Pojechałam na Słowackiego, zostawiłam buty, założyłam szare kapcie. Zuzia rzuciła mi się na szyję. Adaś pokazał nowego dinozaura - spinozaura, który podobno umiał pływać. Agnieszka pocałowała mnie w policzek.
Tylko że tym razem, zanim wyszła, powiedziałam:
- Agnieszko, za dwa tygodnie w piątek idę z Ireną na wystawę.
Spojrzała na mnie. Przez sekundę widziałam w jej oczach coś, co wyglądało jak zdziwienie - ale nie takie jak wtedy, przy telefonie. Inne. Jakby pierwszy raz widziała, że jej matka ma imię.
- Dobrze, mamo - powiedziała. - Dobrze.
Nie wiem, czy naprawdę zrozumiała. Może potrzebuje jeszcze dziesięciu takich piątków. Może dwudziestu. Może nigdy nie zrozumie, a ja i tak będę musiała sama pilnować swoich granic, swoich biletów, swoich wieczorów.
Ale tamtego piątku, w ósmym rzędzie, przy przejściu, z kawą w plastikowym kubku - byłam Wiesławą. Nie babcią, nie matką, nie wdową. Wiesławą. I to wystarczyło.