Po śmierci męża dzieci namawiały mnie na kawalerkę: "po co ci sto metrów, mamo". Zostałam, a pokój na górze wynajęłam pielęgniarce za osiemset złotych. W październiku syn zapytał, czy od lutego zamieszka tam wnuk

Po śmierci męża dzieci namawiały mnie na kawalerkę: "po co ci sto metrów, mamo". Zostałam, a pokój na górze wynajęłam pielęgniarce za osiemset złotych. W październiku syn zapytał, czy od lutego zamieszka tam wnuk, "a pani pielęgniarka coś sobie znajdzie".

- Mamo, a od lutego Kuba mógłby zamieszkać u ciebie na górze - powiedział Grzesiek między rosołem a schabowym, takim tonem, jakim się prosi o sól. - A pani pielęgniarka coś sobie znajdzie. Opole duże.

Łyżka zawisła mi nad talerzem. Marzena nagle zaczęła wygładzać obrus, a jej mąż z wielkim zainteresowaniem nabijał na widelec ogórka. Nikt nie był zdziwiony. Tylko ja.

Czyli już o tym rozmawiali. Beze mnie.

Nad naszymi głowami cicho skrzypnęła podłoga. Iwona wróciła z nocnego dyżuru o ósmej i powinna spać, ale w tym domu nikt nie śpi naprawdę głęboko. Zdzisław stawiał go sam, na raty, przez całe lata osiemdziesiąte, i stropy wyszły mu jak z tektury. Słychać przez nie każdy krok. Każde słowo też.

- Ciszej - szepnęłam. - Ona śpi po nocce.

- No właśnie, mamo. - Grzesiek odłożył łyżkę. - Obca kobieta śpi w pokoju, w którym ja się wychowałem.

Półtora roku temu, tydzień po pogrzebie, siedzieli oboje przy tym samym stole i liczyli mi na kartce. Ile kosztuje gaz zimą. Ile pójdzie na dach, bo nad garażem przecieka. Kto będzie odśnieżał podjazd. "Po co ci sto metrów, mamo? Kawalerka na Zaodrzu, blisko przychodni, blisko Marzeny, jeszcze ci coś zostanie." Mieli rację w każdej liczbie. Nie mieli racji w jednym - nie umiałam sobie wyobrazić siebie w bloku, bez kawałka ziemi. Po trzydziestu latach w szkółce roślin na Grudzicach ręce same jej szukają.

Tylko że emerytura ledwo starczała na rachunki. Więc wiosną przez znajomą z rejestracji wywiesiłam kartkę w szpitalu wojewódzkim: pokój na górze, osobna łazienka, osiemset złotych z mediami. Zgłosiła się Iwona. Pięćdziesiąt cztery lata, interna, świeżo po rozwodzie, jedna walizka i skrzydłokwiat w doniczce.

- Ja dużo pracuję, pani Tereso. Nawet mnie pani nie zauważy - powiedziała w progu.

Przez pierwszy miesiąc rzeczywiście widywałam głównie jej buty w przedpokoju. Potem któregoś wieczoru zeszła po wrzątek i została na herbatę. Potem na drugą. Od lata piłyśmy herbatę z cytryną o dziesiątej, kiedy wracała z popołudniówki.

Ona mierzyła mi ciśnienie i krzyczała za solenie zupy. Ja wstawiałam jej do lodówki słoiki z gołąbkami, bo po dyżurze jadła suchy chleb nad zlewem. W kwietniu, w rocznicę śmierci Zdzisława, pojechała ze mną na cmentarz. Grzesiek miał wtedy inwentaryzację, Marzenie rozchorowała się mała.

Po tamtym obiedzie Grzesiek dzwonił co drugi dzień. Kuba rzucił studia we Wrocławiu po pierwszym roku, od lutego miał zacząć pracę w magazynie pod Opolem, a z Nysy na zmiany by nie dojeżdżał.

- Na stancję mnie nie stać, mamo, sama wiesz.

Wiedziałam. Wiedziałam też, że Grzesiek boi się o chłopaka bardziej, niż chce powiedzieć. Kuba od wiosny przesypiał dnie, z ojcem rozmawiał półsłówkami. "U babci się wyprostuje" - powtarzał syn, jakby to było zaklęcie.

Marzena była krótsza:

- Mamo, to twój wnuk. A ona ci kim jest? Lokatorką.

Nie umiałam odpowiedzieć. Bo co miałam powiedzieć - że obca kobieta wie, jakie biorę tabletki, a własna córka nie?

W czwartek Iwona zeszła do kuchni wcześniej niż zwykle. Położyła na ceracie telefon. Ogłoszenia. Pokój przy Ozimskiej. Pokój na Malince.

- Ja wszystko słyszałam w niedzielę - powiedziała spokojnie. - Niech się pani nie męczy. Od stycznia coś znajdę.

Najgorsze było to, co poczułam najpierw. Ulgę. Że ktoś zdecydował za mnie. Dopiero potem przyszedł wstyd, taki gorący, aż do uszu.

Tej nocy nie spałam. Chodziłam po domu w szlafroku, po ciemku, jak po cudzym. Kuchnia, pokój, łazienka, schody. I drzwi na końcu korytarza na dole. Kanciapa Zdzisława. Dziewięć metrów, biurko, radio, wędki w kącie. Nie otwierałam ich od pogrzebu. Nawet żeby odkurzyć.

Stałam przed nimi i dotarło do mnie coś, co powinnam wiedzieć od półtora roku. Że ja w tym domu wcale nie mieszkam na stu metrach. Mieszkam na dziewięćdziesięciu jeden. A Grzesiek wie o tych drzwiach tak samo dobrze jak ja.

W sobotę poprosiłam, żeby przyjechał sam. Stanęliśmy razem w korytarzu.

- Kuba może zamieszkać tutaj - powiedziałam i położyłam rękę na klamce.

Grzesiek zbladł.

- Mamo... to przecież pokój taty.

- Wiem, czyj to pokój.

- Myślałem, że ty tu nikogo... - urwał. Przetarł twarz dłonią, zupełnie jak ojciec. - Bałem się o niego zapytać. Że się rozpłaczesz. Że powiesz, że chcę tatę wyrzucić z domu. O pielęgniarkę było łatwiej. Ona obca.

Milczał chwilę. Patrzył na klamkę, nie na mnie.

- I jeszcze coś. Jak dzwonię, to ty mi opowiadasz, co Iwona powiedziała, co Iwona ugotowała, gdzie z Iwoną byłyście. Ja jestem twoim synem, mamo. A wiem o tobie mniej niż ona.

Zabolało. Bo było prawdą. Tylko że ta prawda miała drugą stronę i powiedziałam ją cicho:

- A kiedy ostatnio zapytałeś, co u mnie? Nie o dach. Nie o gaz. U mnie.

Nie odpowiedział. Nacisnęłam klamkę.

W środku pachniało smarem do kołowrotków i kurzem. Na ścianie wisiał kalendarz ze sklepu wędkarskiego, zatrzymany na kwietniu. Na biurku leżały okulary Zdzisława, złożone, jakby miał po nie zaraz wrócić. Grzesiek podszedł do wędek, dotknął jednej, tej najstarszej, z którą chodzili razem nad Odrę, kiedy był mały. I rozpłakał się. Pierwszy raz od pogrzebu. Mój czterdziestodwuletni syn stał w kanciapie ojca i płakał jak chłopiec, a ja trzymałam go za plecy i myślałam, że on też przez półtora roku nie miał tych drzwi gdzie otworzyć.

- Kto ci mierzy ciśnienie, mamo? - zapytał w końcu, ocierając nos rękawem. - Ona?

- Ona.

- To dobrze - powiedział. I pierwszy raz usłyszałam, że naprawdę tak myśli.

Przez listopad sprzątaliśmy w soboty. Grzesiek zabrał narzędzia, Marzena radio, bo "tata przy nim śpiewał". Wędki zostały. Iwonie powiedziałam przy herbacie, żeby skasowała te ogłoszenia.

- A wnuk? - zapytała.

- Wnuk będzie na dole. Pani na górze. A ja w środku. Jak zawsze.

Kuba przyjechał pierwszego lutego z plecakiem i konsolą. Pierwszy tydzień był ciężki - muzyka o drugiej w nocy, Iwona po dyżurze stukająca w podłogę, ja między nimi z kubkami herbaty. Skończyło się na słuchawkach i karteczce na lodówce z grafikiem jej nocek. W marcu dowiedziałam się, że Kuba chce wrócić na studia, zaocznie. Nie od niego. Od Iwony. Jemu łatwiej było powiedzieć to obcej kobiecie przy kuchennym stole o północy niż ojcu czy babci. Kiedy przekazałam to Grześkowi, długo milczał w słuchawce. A potem zaśmiał się krótko i powiedział:

- No to już wiesz, jak to jest, mamo.

Teraz jest maj. Kuba wziął wczoraj wędki dziadka i pojechał rowerem nad Odrę. Na górze firanka w oknie Iwony porusza się lekko - śpi po nocce. Siedzę na ławce pod domem z tym kalendarzem z kwietnia na kolanach. Nie wyrzuciłam go. Nie muszę już go chować.

Grzesiek dzwoni teraz w niedziele i pyta, co u mnie. Czasem jeszcze, z przyzwyczajenia, dodaje, czy nie za duży ten dom.

Sto metrów. Mówię mu, że w sam raz.